Wyobraź sobie, że jesteś nastolatkiem i codziennie wchodzisz do szkoły, która powinna być miejscem odkrywania pasji, zadawania pytań i rozwijania swoich mocnych stron. Zamiast tego coraz częściej czujesz, że to miejsce, gdzie masz po prostu „odrobić swoje” i zaliczyć kolejne sprawdziany. Zadajesz sobie pytanie: „Po co mam się starać, skoro moje zdanie i tak nie ma znaczenia?”
To nie są odosobnione myśli. W badaniu PISA 2022 polscy uczniowie wypadli wyjątkowo nisko pod względem poczucia sensu swojej szkolnej codzienności. Tylko 24% z nich deklaruje, że szkoła daje im poczucie celu i sprawia, że widzą sens w tym, co robią – to jeden z najsłabszych wyników w Europie. Jeszcze gorzej wygląda poczucie wpływu: w tej samej grupie zaledwie 18% młodych ludzi czuje, że ma realny głos w sprawach, które ich dotyczą. Reszta? Przeważnie mówi, że „po prostu robi to, co trzeba”.
Raport „Młode Głowy” również nie zostawia złudzeń: ponad połowa nastolatków (52%) twierdzi, że „nie widzi sensu w tym, co dzieje się w szkole”. W wypowiedziach badanych co chwilę powracają takie zdania, jak:
„Mam wrażenie, że liczy się tylko zaliczenie, a nie to, co naprawdę potrafię.”
„Robię, bo muszę, nie dlatego, że chcę.”
„Gdyby moje zdanie się liczyło, może bym się bardziej starał.”
Psychologowie potwierdzają: tam, gdzie nie ma sprawczości, trudno o motywację wewnętrzną. Jeżeli młody człowiek nie widzi skutków własnych decyzji, jeśli nie może decydować o niczym istotnym dla siebie, z czasem traci zaangażowanie, przestaje pytać, przestaje próbować. Zamiast ciekawości pojawia się znużenie, a czasem wręcz przekonanie, że „szkoła jest do przetrwania, a nie do życia”.
W jednym z komentarzy z raportu „Młode Głowy” uczeń napisał:
„Gdyby szkoła była miejscem, gdzie mam wpływ, byłoby mi łatwiej się starać. Ale jak widzę, że moje zdanie nie ma znaczenia, nie widzę powodu, żeby próbować bardziej.”
To ważny sygnał dla dorosłych. Sprawczość to nie luksus, to fundament motywacji i poczucia sensu. Nawet niewielkie pole do wyboru – temat projektu, sposób wykonania zadania, możliwość zaproponowania zmiany – potrafi diametralnie odmienić stosunek ucznia do nauki. Nie chodzi o wielkie reformy, tylko o codzienne, autentyczne okazje do bycia wysłuchanym i potraktowanym poważnie.
Dopóki szkoła pozostaje miejscem, w którym młody człowiek ma być tylko „odbiorcą” i wykonawcą poleceń, trudno oczekiwać, że będzie w niej motywacja, ciekawość i poczucie sensu. Tam, gdzie pojawia się realna sprawczość, pojawia się też zaangażowanie, energia i – po prostu – chęć do działania.
Jakie proste działania mogłyby sprawić, że młody człowiek poczuje: „To, co robię, naprawdę się liczy”?
Jeśli chcesz wspierać uczniowską sprawczość i motywację poprzez realny wpływ – sprawdź nasze szkolenie online „Rozwój sprawczości w kulturze myślenia”: https://sprawczosc.instytutkrytycznegomyslenia.pl/
Odniesienia do badań i cytaty:
- PISA 2022: tylko 24% polskich uczniów widzi sens w tym, co robi w szkole; tylko 18% czuje, że ma realny wpływ na decyzje (OECD, 2023).
- Raport „Młode Głowy. Otwarcie o zdrowiu psychicznym”, Fundacja UNAWEZA, 2023 – ponad 50% uczniów deklaruje brak sensu i motywacji w szkole.
- Cytaty uczniów pochodzą z raportu „Młode Głowy”.
