Wyobraź sobie, że nagle dostajesz w szkole prawdziwą odpowiedzialność. To już nie konkurs plastyczny czy wybór piosenki na apel, ale zorganizowanie projektu, zaplanowanie działania, może reprezentowanie klasy w ważnej sprawie. Dla dorosłych brzmi to jak okazja do rozwoju. Dla wielu młodych to… mieszanka ekscytacji i lęku.
W najnowszych badaniach PISA zwraca uwagę nie tylko kwestia wpływu, ale też odczuwany poziom wsparcia i zaufania ze strony dorosłych. Tylko 37% polskich uczniów deklaruje, że „nauczyciele zachęcają ich do samodzielnych inicjatyw” – to poniżej średniej OECD. Co więcej, Polska wypada słabo, jeśli chodzi o poczucie, że błędy traktowane są jako szansa do nauki, a nie powód do krytyki.
W raporcie „Młode Głowy” młodzi piszą wprost:
„Kiedy mam zrobić coś poważnego, stresuję się, bo nie wiem, czy dam radę. Boję się, że jeśli nie wyjdzie, wszyscy będą to pamiętać.”
„Czasem chciałabym spróbować, ale nie wiem, czy mogę liczyć na pomoc, jak coś pójdzie nie tak.”
„Nauczyciele mówią, żebyśmy byli odpowiedzialni, ale jak już coś decydujemy, to potem i tak ktoś sprawdza albo poprawia za nas.”
Z jednej strony pojawia się więc radość i satysfakcja, że ktoś nam ufa i daje szansę na własne działanie. Z drugiej – presja oczekiwań, lęk przed oceną, obawa przed kompromitacją w oczach rówieśników. Dla wielu młodych realna odpowiedzialność to nie prezent, tylko wielki test. Bez wsparcia zamienia się w coś, co przerasta i zniechęca.
Badania psychologiczne potwierdzają: uczniowie najchętniej podejmują się nowych wyzwań, gdy mają pewność, że w razie potrzeby otrzymają pomoc, nie zostaną wyśmiani, a ich błędy nie będą użyte przeciwko nim. Zaufanie i jasne zasady bezpieczeństwa są kluczem do tego, by odpowiedzialność stała się dla młodego człowieka szansą, a nie przekleństwem.
Dlatego, gdy oddajemy stery młodym, warto nie tylko dać wolność, ale też wyraźnie komunikować: „Jestem tu, gdybyś czegoś potrzebował. Nie musisz wszystkiego robić sam, masz prawo do pytania i do błędu.” To nie odbiera sprawczości – wręcz przeciwnie: daje odwagę do jej praktykowania.
Jeden z uczniów ujął to tak:
„Najlepiej mi się działa, kiedy wiem, że mogę poprosić o pomoc. Wtedy odpowiedzialność mnie nie przeraża, tylko daje frajdę.”
Co – Twoim zdaniem – bardziej blokuje młodzież niż samodzielność: presja oczekiwań, obawa przed błędem, czy brak jasnego wsparcia?
Jeśli chcesz, by uczniowie chętnie podejmowali odpowiedzialność i czuli wsparcie w działaniu – sprawdź nasze szkolenie online „Rozwój sprawczości w kulturze myślenia”: https://sprawczosc.instytutkrytycznegomyslenia.pl/
Odniesienia do badań i cytaty:
- PISA 2022: tylko 37% polskich uczniów czuje, że nauczyciele zachęcają ich do samodzielnych inicjatyw (OECD, 2023).
- Raport „Młode Głowy. Otwarcie o zdrowiu psychicznym”, Fundacja UNAWEZA, 2023 – wypowiedzi młodych dotyczące obaw przed odpowiedzialnością i oczekiwania wsparcia.
- Wyniki badań psychologicznych na temat roli wsparcia i zaufania w uczeniu się odpowiedzialności (np. „Młodzi 2022”, CBOS).
