Jeszcze niedawno większość z nas wierzyła, że skuteczne uczenie się polega na powtarzaniu i zapamiętywaniu – najlepiej w samotności, przy biurku, z zamkniętą książką i głową pełną dat, definicji oraz list do odtworzenia na sprawdzianie. „Wkuwanie” było nie tylko normą, ale wręcz znakiem pilności i sumienności ucznia. Tylko… dlaczego coraz częściej mamy poczucie, że choć „uczymy się” dłużej niż kiedykolwiek, coraz mniej rzeczy zostaje z nami na dłużej? Dlaczego po kilku dniach od egzaminu pamiętamy już tylko fragmenty materiału, a na kolejnej lekcji łapiemy się na tym, że wszystko trzeba powtarzać niemal od nowa?
Przez dekady szkoła opierała się na modelu „przekazania wiedzy”, czyli dostarczeniu jak największej ilości informacji i sprawdzeniu, czy uczeń potrafi je powtórzyć. Taki paradygmat miał sens w epoce, gdy dostęp do wiedzy był ograniczony, a egzaminy sprawdzały głównie pamięć. Dziś jednak, gdy każdą informację można znaleźć w kilka sekund, sam fakt zapamiętania nie jest już synonimem uczenia się. Co więcej – coraz więcej badań pokazuje, że mechaniczne powtarzanie jest jedną z najmniej skutecznych strategii nauki. Powstaje tzw. „iluzja wiedzy” – mamy poczucie, że coś umiemy, ale gdy trzeba tę wiedzę wykorzystać w praktyce, nagle okazuje się, że pamięć zawiodła.
Wkuwanie to nie tylko krótkotrwałe efekty, ale także źródło stresu i frustracji. Kto z nas nie przeżył sytuacji, gdy do sprawdzianu znał „wszystko”, a w wyniku stresu w trakcie została tylko pusta głowa? To nie wina ucznia – po prostu nasz mózg nie został zaprojektowany do bezmyślnego magazynowania informacji, tylko do myślenia, rozumienia i rozwiązywania problemów. Zadaj sobie pytanie: z ilu lekcji pamiętasz jeszcze dziś konkretne szczegóły, daty, reguły? A może to, co zostało na zawsze, to jakieś doświadczenie, własne odkrycie, zadane pytanie lub sytuacja, która Cię zaciekawiła? To nie przypadek – to właśnie głębokie myślenie sprawia, że wiedza zostaje z nami na dłużej.
Może więc czas pożegnać się z mitem, że nauka to tylko „wkuwanie” i zacząć szukać nowych, skuteczniejszych sposobów uczenia się? W kolejnych artykułach pokażemy, co na ten temat mówią badania nad mózgiem i jak w praktyce można uczyć (się) mądrzej – mniej zakuwać, a więcej rozumieć i myśleć? Bo uczenie się jest konsekwencją myślenia!
